Kelimeler

Yeni adresim

2010-12-03T08:04:00.001-08:00

Beni artık buradan takip edebilirsiniz:
http://mustafaacungil.wordpress.com/

Yok etme becerisi

2009-06-15T05:51:00.000-07:00

Çözümleyemiyorum. İnsanın bildiğimiz haliyle dünya yaşamını neredeyse yok etme becerisine sahip olmasını çözümleyemiyorum.

Nükleer tehditi ne yapacak insanlar? Unutmak mümkün mü? Japonlar tüfekle ilk tanışmalarından bir müddet sonra tüfeği ülkelerinden silmişler. Uzun süre de ateşli silahlar tekrar kullanılmamış, dünyada giderek daha yoğun kullanılıyor olduğu halde.

Peki Einstein'i geriye almak mümkün mü? Atomla ilgili o kadar bilgiyi ortaya çıkaran onca insanın insanlık bilgi birikimine katkısını yok etmek mümkün mü? Değil. Bu bilgiler yok edilse bile, insan bir kez bulduğunu tekrar bulabilecektir.

Bu kadar büyük bir yok etme gücünün insanın elinde olması ile ne halt edeceğiz? Bırakın küresel ısınmayı, sera gazlarını falanı filanı... Onlar insanın marjinal etkilerinin birikimi ve dünyanın makro tarihi boyunca oluşan yavaş birikimlerin sonuçları. Daha kontrol edilebilir sonuçlar, uyum sağlanabilecek sonuçlar. Zorunda kalırsa insan tamamen su ortamında yaşamaya da adapte olabilir.

Ama büyük çaplı, dünyanın büyük kısmının nükleer kirlilik altında kalmasına sebep olabilecek bir nükleer saldırılar zinciri mümkün. Böyle bir zincir herhalde bir günü aşmayan bir sürede olup biterdi. Bu kadar hızlı ve köklü bir olay giyotindir. Kopan başı yerine dikemezsiniz.

Nükleer tehditle nasıl başa çıkacak insanlık? En ümit verici konu, insanların bu teknolojiye zaten onlarca yıldır sahip oldukları halde henüz dünya yaşamını yok etmiş olmamaları.

Nükleer bir dünyada ilk yirmi ekonomi içinde yavaşça da olsa giderek daha üst sıralara da çıkan bir ülke olarak nükleer güce sahip olmamamızdan da rahatsızım. Öncelikle nükleer enerji açısından, sonra da nükleer silah açısından. ABD'nin elindeki, Rusya'nın elindeki, muhtemelen İsrail elindeki, olası gelecekte İran'ın elindeki, halen Pakistan ve Hindistan'ın elindeki bir caydırıcı güce sahip olmadan nasıl rahat olabiliriz?

Başbakanıma da, Cumhurbaşkanıma da, Genelkurmay Başkanıma da saydığım ülkelerin herhangi birinin başındakilerden daha fazla güveniyorum. Türkiye gibi dengeleyici bir unsurun elinde enerji kaynağı olarak da caydırıcı bir silah olarak da nükleer güç bulunmalı.

Değişmeyen tek şey değişim...

2008-06-23T02:03:00.000-07:00

Çok klişe bir cümle ile başladım: Değişmeyen tek şey değişim. Bunu söylediğiniz insanların büyük bir kısmı laf seviyesinde ifadeyi doğrulayacak ya da doğrulamak zorunda kalacaktır.

Ama acaba yaşamdan beklentilerimiz ve davranış şekillerimizde aynı şekilde davranıyor muyuz?

İstanbul'da yaşıyor ve işe çok yakın olmayan bir ev adresinde yaşıyorsanız, kahvaltı alışkanlıklarınızı düşünün mesela. Hep aynı yerden aynı şeyi mi alıyorsunuz? Yoksa değişik seçenekler deniyor musunuz kahvaltı için?

Öğle yemeklerinde genelde birkaç kişi olarak bir yerlere çıkıldığı için değişimin etkisi daha fazla. Ama kahvaltıda çoğunlukla tek başınasınız... Aynı şeyleri mi tercih ediyorsunuz? Oysa başka yine çok güzel hatta belki bazıları daha güzel şeyler olabilir tadacak...

Ülkenin siyasal ortamında istikrar beklentisi de benzer şekilde değerlendirilebilir. Neden istikrar olmasını bekliyoruz? Hangi ülkenin tarihinde onlarca yıl kesintisiz süren istikrar var? En başarılı ülkeler, siyasal ortamları en hareketli olan, yoğun değişim ve dönüşümleri yaşamaya adapte olabilen toplumlar değil mi?

Amerika dünyanın en büyük ekonomilerinden... Amerika'da siyasal istikrar mı var? Dünyanın en problemli ve tartışmalı savaşlarını yapan bir ülke. Irk sorunlarını derinden yaşamış ve onlarca yıldır çözmeye çalışan bir ülke. Toplumdaki İspanyol kökenli insan sayısında sürekli olarak artan bir yüzde var. Katoliklerin sayısı çok azken şimdi hayli yoğunlaşmış durumda... Sürekli bir değişim var. Ama istikrar da var.

Statüko ile istikrar aslında aynı şeyler değil.

Yani kastettiğiniz şeyin ne olduğuna göre istikrar olup olmadığı tartışılabilir.

Bir demokraside kurumların etki ve etkinliklerini belirleyip düzenleyecek, teamülleri oluşturacak bir süreci yaşamak çok acılı olabilir. Şu an bence o süreci yaşıyoruz. Gerçek istikrarı getirecek olan böylesi değişim dönemlerini sağlıklı yaşamaya alışabilmek olacaktır. Yoksa istikrar diye statükoyu her zaman olduğu gibi korumayı düşünüyorsanız, başka bir dünyada belki olur o. Bu dünyada statükonun uzun süre hiç değişmeden kaldığı devir çok az ülkede ve çok kısıtlı zamanlarda olmuştur ancak.

Ölümcül yanlış algı: Dünya nüfusunu kontrol etme çabası

2008-06-03T12:41:00.000-07:00

Doğum kontrolü üzerinde çok tartışılan bir kavram. Aydın olduğunu düşünen bir kesim için tartışmanın hangi tarafında yer alacağı aydınlığa hiç uymayan bir önyargıyla belirlenmiş durumda. Oysa şüpheci yaklaşmak, verileri incelemek ve öyle karar vermek gerekir.

Matthew Connelly, Fatal Misconception: The Struggle to Control World Population isimli (Ölümcül yanlış algı: Dünya nüfusunu kontrol etme çabası) bir kitap yazmış. The Economist de 24 Mayıs 2008 sayısında bu kitabı tanıtmış. Kitaptan yapılan bazı alıntılar çok dikkat çekici. Onları size sunmak istedim:

1927 tarihli Rockefeller fonlu doğum kontrolüne ilişkin bir çalışma şunu arıyormuş: "gecekonduda yaşayan, köylü ya da hamalın -aklı keskin olmasa da- karısının kullanabileceği basit bir önlem". ("some simple measure which will be available for the wife of the slum-dweller, the peasont, or the coolie, though dull of mind".)

1935'te bir temsilci Hindistan'ın Devlet Konsülüne nüfus kontrolünün kitleler için gerekli olduğunu söylüyor ve şunu ekliyor: "istedikleri bu değil, ama kendileri için iyi olan bu."

Fransız Indochinasında bir kamu sağlığı memuru 1936'da yerlilerle ilgili problemin "çok doğmaları ve yeterince ölmemeleri" olduğunu söylüyor.

Dünya nüfusu artarken, konu bir savaş gibi algılanmaya ve birtakım 'kayıpların doğal olduğu' düşünülmeye başlıyor. Fakir ülkelere enfeksiyona ve kısırlığa sebep olduğu bilindiği halde bazı zararlı doğum kontrol araçları ihraç ediliyor. John D. Rockefeller tarafından kurulan bir araştırma enstitüsü olan Population Council'in 1962'de bu tür araçlarla ilgili organize ettiği bir konferansta katılımcılardan biri şunu söylüyor: "Belki de genel gelişim sürecinde bireysel hasta kabul edilebilir bir kayıptır. Özellikle kaptığı enfeksiyon kısırlaştırıcı ama ölümcül değil ise." ("Perhaps the individual patient is expendable in the general scheme of things, particularly if the infection she acquires is sterilising but not lethal.")

Başka bir bilgi: 1975-77 arasında 8 milyondan fazla Hindistanlı kısırlaştırılıyor. Bunların çoğu rüşvetle ya da evlerinin yıkılacağı tehdidiyle ya da doğrudan zor gücüyle ikna ediliyor.

Nüfus kontrolü insanların bilinçlenmesi yoluyla kendi kendilerine yapmaları gereken bir eylemdir. Dünyada bunun ilginç örnekleri var: Mesela ada sakinleri. Öyle küçük adalar var ki, adanın besleyebileceği nüfusa ulaştığı için nüfus kontrolünün çeşitli yöntemleri kendiliğinden uygulanır hale geliyor. Ama işin içine zor katmak, aldatma katmak, hile katmak ne kadar acı.

Üstelik bu tür uygulamaların genelde "uygar" olduğunu düşünen ülkeler / kesimler / gruplar tarafından "barbar" olduklarını düşündükleri ülkelere / kesimlere / gruplara uygulanıyor olması da bir başka tartışma konusu.

İki çocuğum var ve muhtemelen bu sayıda kalacak. Ama bunu bana birilerinin dikte etmesi, ya da benim bilgim dışında beni buna mecbur bırakmaları ya da başka türlü hile ve kötü niyetlerin kullanılması son derece itici gelirdi bana. Belki de Türk nüfusunun artması ile ilgili çekinceleri olan başka ülkelerin fonladığı çeşitli çalışmalarla bilincinde olmadan böyle bir çalışmanın etkisinde kaldım bile.

Çağdaşlığın doğal gereği olarak dayatılan bazı şeyler var ya, onlara dikkat etmek lazım. Çünkü çağdaşlığın en temel yönlerinden biri düşünme özgürlüğü ve hür iradedir. Hiç evlenmeyen, geç evlenen insanların, son şanslarında (anne olma şanslarının bittiği yıllara yaklaşırken) tek bir çocuk yapan kadınların hızla arttığı bir ülkede yaşıyoruz. Üstelik belki de böyle aileler gelecek için en iyi şekilde çocuk yetiştirebilecek olan aileler.

Bugün nüfusumuz 70 milyon. Her aile ortalama tek çocuk yapacak olsa, bir sonraki kuşakta nüfus yarıya düşer. Bunun farkındayız değil mi? Mesela şu yıllarda Japonya'nın nüfusu her sene yüzde 1 azalıyor.

Engelli var özürlü var

2008-05-12T03:36:00.001-07:00

Bugün bir taksiye bindim. Bir taksi durağından. Özürlü plakası dikkatimi çekmişti, ama sorgulamadım konuyu.

Bir toplantı çıkışıydı. Başka bir danışman arkadaşımı arayıp toplantıyla ilgili birtakım şeyler paylaştım, sonra biraz yanımdaki kitabı karıştırdım. Bir ara sürücüyle sohbet açıldı ve ilginç bir deneyim yaşanmaya başladı.

Bir gün bir müşterisi arka koltukta tabancasıyla oynarken tabanca ateş almış. Mermi gelmiş şoförün omiriliğini zedelemiş. Belden aşağısı tutmaz olmuş.

Bu olaydaki asıl özürlü bence dolu tabancayla kapalı alanda oynayan geri zekalı. Ama şimdilik o geri zekalıyı unutalım, layığını bulacağını umarak...

Şoförümüz pek bahsetmediği muhtemelen çok acılı geçen bir dönem yaşamış olsa gerek. Ama bedensel ve ruhsal acılarla geçmiş olması gereken bu dönemin ardından evinde bir müddet oturunca rahatsız olmuş. Sürekli evde kalmayı yedirememiş kendine. İlgili odaya çıkmış konuşmuş, biraz kredi almış ve kendi bedensel özürüyle kullanılabilecek bir araba satın almış. Tekrar taksiciliğe başlamış. Hayata küsmemiş, kendisini bu hale getiren adama lanet bile etmiyor. Ama gelip bir çayını içmediği bir özür bile dilemediği için kırgın.

Size anlatacaklarım burada bitmiyor. Yeniden taksiciliğe başladıktan bir müddet sonra bir müşteri almış ve yolculuk sırasında onunla da başından geçen olayı konuşmuş. Adam bir kahvehanenin önüne çekmesi istemiş biraz ileride. Sen burada bekle diyip kahveye girmiş, iki çay almış gelmiş. Şoförün yanına oturmuş. Sonra çıkarmış belinden silahı, konsolun üzerine koymuş. Bizim şoför rahatsız olmuş, ben silahtan çok çektim, kaldır şunu demiş.

Bunun üzerine adam özür dilemiş ve silahı çıkarmasının sebebini anlatmış. Meğer bu adam eskiden başarılı bir iş sahibi iken herşeyini kaybeden bir kişiymiş. Bu kayıpları içine yediremediği için uzun süredir intihar etmeyi düşünüyor, intihara meyilli şeyler yapmaya girişiyor, sonra kararsız kalıyormuş. Ama o gün kesin kararını vermiş. Hatta eve yatak odasına veda mektubu bile bırakmış. Silahı belinde, o gün intihar edecekmiş. Şoförün yaşadıklarını duyunca çok etkilenmiş ve intihardan vaz geçmiş.

Bir aydır, ailecek de tanışmışlar eski iş adamıyla taksi şoförü. Ara ara görüşüyorlarmış.

Özürlü engelliler biliyorum, çok rahatısz eder beni durumları. Engellerini bir özür haline getirmeleri. Engelsiz özürlü çok var. Onlar da korkutucu. Dolu tabancayla kapalı mekanda oynayan geri zekalı gibi... Bir de engelli oldukları halde özürlü olmayan pırlanta gibi insanlar var işte. Engelini özür haline getirmeyenler...

Engelsizlere de örnek olan özürsüz, yaşama bağlı, sorumluluk almaktan çekinmeyen, engellerine rağmen yaşamdan çekilmeyenler...

Ben bugüne kadar hiç anlamamıştım engelli ile özürlünün farkını. Artık çok iyi anlıyorum.

İmkansızın peşinde koşmak

2008-04-12T13:31:00.001-07:00

Şu tam bağımsız Türkiye isteği var ya...

Bağımsız olmak pek çok bireysel ya da toplumsal kutsalımızdan bile önemli ve önde gelen bir değerimiz. 2 bin yıldır bağımsız olmayı, bağımsız kalmayı, onlarca devletle başarmış bir milletiz.

Güçlü olmak da çok önemli. Türk kelimesi Türük'ten, yani 'güçlüler'den geliyor.

Ama tam bağımsız diye bir şey var mı? Tamamen ilkel kalmış ve insanlığın kalanını hiç tanımamış bir iki kabile haricinde dünyada tam bağımsız herhangi bir toplum var mı? Mümkün değil!

Üstelik biz Türkler olarak her zaman ya dünyanın en güçlüsü olmaya çalışmışız ya da dünyanın en güçlülerine dönmüşüz yüzümüzü, onlarla iletişim içinde olmaya çalışmışız.

Çin'e bakmışız. Çin'den etkilenmiş, yeri gelmiş Çin'de Türk hanedanlık kurarak tüm Çin'i yönetmişiz.

Roma ile coğrafi olarak ilk fırsat bulduğumuz anda iletişim içine girmişiz. Bizans'la yine ilk coğrafi fırsatta iletişime geçmişiz. Osmanlı kurulduğundan beri yüzünü Batı'ya dönmüş.

Kendi içine kapalı bir Türk devleti hiç olmamış tarihte.

Tam bağımsızlık mümkün değildir. Hele Türklükle tam bağımsızlık kavramı hiçbir zaman bağdaşmamıştır. Biz bağımsızlığımızı severiz. Güçlü olmayı severiz. Yönetmeyi severiz. Ama toplumlar arası dengelerin önemini her zaman bilmişizdir.

İmkansız olduğuna emin olduğum ve imkansız olduğu çok açık bir şey olan tam bağımsızlık kavramının ısıtılıp ısıtılıp gündeme getirilmesine anlam veremiyorum. Tabii amaç başka bir şey değilse...

Tuz kokarsa ne yapmalı?

2008-03-14T12:43:00.000-07:00

Ne demek bilmiyorum.

Tarihindeki en önemli ve ülkenin gelişimine en büyük katkıyı yapmış başbakanlarından birisi olağanüstü koşullarda da olsa bir mahkemesi ve o mahkemenin üyeleri tarafından idama mahkum edilmiş bir ülkenin vatandaşı olarak, hukuk beni ürkütüyor.

Hak ve hukuk aynı yerde olduğu zaman insanların içi rahat olur. Hak ve hukukun yolları birbirinden ayrılmaya başladığı zaman kim rahat uyuyabilir?

İşi bileceksin, işe gitmiyceksin : ) (yoksa :( mı yapmalı)

2008-02-12T07:48:00.000-08:00

Küçük kızım, hatta büyük kızım da, ilk kez yapacağı bir şey için çok meraklı. Daha önce yapmadığı bir işi yapmak, daha önce adım atmadığı bir bölgeye adım atmak, yeni bir şey öğrenmek heyecan verici ve teşvik edici.

Ama bir beceriyi sindirmeye başladığı anda o beceri ile ilgili olarak tembelleşmeye başlıyor.

Sanırım benden almışlar bu özelliği. Ya da bu, insanların genel özelliği...

Yapmak istediğim bir şeyi yapabilir hale geldiğimden emin oldukça, onu yapma ihtiyacını daha az hissetmeye başlıyorum. Şiir yazmak konusunda artık kendimi yetkin hissettiğim için, uzun süredir şiir yazma dürtüsü çok daha az hissediyorum.

Ne yaman bir çelişki bu! Artık yapabildiğinizden emin olduğunuz bir şeyi yapmak daha az ilginizi çekmeye başlıyor mu?

Öğrenme ve beceri edinme şevki konusunda hiç sıkıntım yok. Bir de yetkinleştiğim konularda disiplinli bir şekilde eser vermeye devam etmeyi geliştirsem iyi olacak.

Geçmiş, gelecek ve kelebek etkisi

2007-11-17T12:56:00.000-08:00

Zamanda yolculuk icat edildi bile.

Ama geçmişe yolculuk hiçbir zaman yapılamayacak.

Geçmişe yolculuğun yapılamayacak olduğundan eminim. Gelecekte bir gün geçmişe yolculuk yapılabilir hale gelseydi, bunu yapabilir durumda olan insanlardan biri bir gün çıkıp meşhur bir tarih olayını izlemek ya da buna müdahale etmek için bu yöntemi kesin kullanırdı. Bu durumda da tarihte buna ait kayıtlar oluşurdu. Birkez böyle bir müdahalede bulunulan bir olay olduktan sonra da bunu örtbas etmeye yönelik çalışılsa bile, bu kadar karmaşık bir konuda bu çalışmalar ancak konunun iyce ayyuka çıkmasıyla sonlanırdı.

Peki o zaman neden zamanda yolculuğun icat edilmiş olduğunu yazdım? Çünkü geleceğe yolculuk, her insanın her an yaptığı bir şeydir.

Geleceği her hayal ettiğinizde, geleceği etkileyecek her kararınızda geleceğe yolculuk yapmış olursunuz. Ya da en azından geleceği etkilemiş olursunuz.

Jules Verne'in yazdıklarını düşünsenize! Geleceğe yolculuk yapmamış mı sizce?

Ya da benim yazdıklarıma bakın isterseniz: http://www.chip.com.tr/blog/gelecekpostasi/

Hiç gelecek hakkında düşünmediğinizi ve geleceği etkilemek gibi bir kaygınız olmadığını düşünelim; yine de geleceği etkiliyorsunuz, böylelikle geleceğe yolculuk yapmış oluyorsunuz!

Mesela bir asansöre binebilen son kişi olmak için azıcık atak davranarak başka bir kişinin kapıda kalmasına yol açmadınız mı hiç? Belki de o kişi asansöre o an binemediği için bir sonraki asansörü beklemek zorunda kalınca, 5 yıldır karşılaşmadığı eski kız arkadaşıyla karşılaştı. Bu karşılaşma onda önemli bir iç kıpırtısına sebep oldu. Akşam da eve gittiğinde, eşiyle zaten uzun süredir sorunlu yürüyen ilişkilerinde her zamankinden daha şiddetli bir tartışmaya sebep oldu bu durum. Bu etkiyle, karısı düşünüp de cesaret edemediği boşanma konusunda artık kararını verdi. 2 ay sonra boşanmış durumdaydılar.

Bu biraz kelebek etkisi havasında oldu. Dünyanın bir ucunda bir kelebeğin kanat çırpmasıyla oluşan titreşimin çok uzak bir yerdeki bir insanın canına mal olması gibi bir şey.

Hesaplayamayacağımız etkilerden sorumlu değiliz. Ama hesaplanabilir etkilerden sorumlu olduğunuzu, kararlarımızı alırken unutmamakta fayda var.

Yarışmak, seçilmek, ödül

2007-11-07T07:14:00.000-08:00

İsmi seçilmiş anlamına gelen bir kişi olarak, seçilmek, başarılı olmak benim için önceden beri pek tatmin edici bir şey olmuştur.

Başkalarıyla yarışmak ve rekabet ise çok yakın olduğum konular değil. Benim hayatımdaki yarışma genellikle kendimle olan bir yarışma. Bir gün önceki günün üzerine bir şey koymuş olmak, bir santim de olsa biraz daha ilerlemiş olmak, kendini geçmek ve yokuş yukarı güle oynaya ilerlemeye devam edebilmek.

Bir yarışmada başkalarını geçmek değil, daha önce elde edemediğin bir noktaya ulaşmak benim için çok daha değerli. O yıl yaptığı en kötü dereceyle bir yarışmada birinci olan bir koşucu mutlu olmalı mı mesela? Sanmıyorum.

Peki kazanmak ve ödül? Hiçbir ödül kazanmanın kendisi kadar tatmin edici olamaz gibi geliyor bana. Çoğu yarışmada ödül zaten semboliktir. Nobel'i düşünün... Doğrudan verilen ödülün kendisinin ne kadar değeri var? Her ne kadar büyük bir miktar olsa da, Nobel'i kazanmış olmak o ödülün kendisiyle karşılaştırılamayacak kadar değerli bir kavram.

Yakınlarda kazandığım bir öykü yarışmasındaki durum da benim için böyle oldu. Ödülün kendisi önemli değil. Ama elde ettiğim derece, bilim kurgu alanında verdiğim ilk eserin beğeni topladığının bir göstergesi. Kendi maceramda büyük bir adım daha atmış oldum. Daha önemlisi, bu adım bana bundan sonraki atacağım adımların gücü, mesafesi konusunda seviye atlatmış oldu.

Ben, koşarım artık dostlar...

Algı gerçektir ya da ayağınız yere basıyor mu basmıyor mu?

2007-11-04T07:35:00.000-08:00

Benim gibi evinizde yerde oturmayı, uzanmayı, yatmayı, öyle kitap okumayı, televizyon izlemeyi ya da dinlenmeyi seviyorsanız, bazı pozisyonlarda bir müddet sonra ayağınız uyuşabilir.

Bilirsiniz o hissi... Ayağa kalkamazsınız gibi gelir. Kalktığınızda o ayağınız üzerine basamazsınız gibi gelir. Belki bu hissi daha önce yaşamışlıktan, ayağınız üzerine topallaya topallaya olsa da giderek daha sağlam basmanız gerektiğini bilirsiniz. Böylelikle uyuşukluk hissi, ya da binlerce karınca, yavaşça kaybolur ve normal yürümeye başlayabilirsiniz.

Geçenlerde bilgisayarım sehpanın üzerinde ben sehpanın kenarında bağdaş kurmuş pozisyonumdan mutfağa akmina almak için geçerken aynı uyuşmuş ayak durumunu yaşadım. Ama farklı olarak ikinci ya da üçüncü adımda ayağıma baktım. Mutfağın girişinde çıplak karo üzerinde çıplak ayağım diğer ayağımla tamamen aynı şekilde yerle temas halindeydi. Yani son derece sağlam bir şekilde ayağım yerine basıyordu. Ayağımdan aldığım uyuşma sinyalleri yerine gözümden gelen düzgün basma sinyallerine ağırlık verdim ve topallamam aynı anda geçti. Uyuşukluk yine biraz sürdü ama bu süreçte normal bir şekilde, aksamadan yürüdüm.

Algı gerçektir! Algı gerçekten gerçektir. Sizin de ayağınız zaman zaman uyuşuyorsa, bu yöntemi bir deneyin. O birkaç adımı aksamadan atabilmenin bir faydası var belki, ama asıl fayda olayların kendilerinin değil onları algılayışınızın tavrınızı belirliyor olmasını fark etmeniz.

Olayları boşverin, onları nasıl algıladığınıza ağırlık verin. Bir de böyle deneyin yaşamı.

Şehit

2007-10-21T10:27:00.000-07:00

Her ulus, her millet, her görüş kendi şehitlerini yaratmaya çalışır.

Şehit yaratabilen bir ulus, millet, görüş var olma mücadelesinde büyük bir yol kat etmiştir. Çünkü onu savunanlar, onu candan aziz bilip gerekirse canını bırakıp gitmeye can atarlar.

Türk milleti, İslam dini ile ve binlerce yıla dayanan kültür ile, gerçek bir şehitlik kültürüne sahiptir. Çoğu millette anlık olarak canı feda edebilmek moda olur ama insanların çoğu içten içe o moda anlarda bile bunun bir 'paket' olduğunu bilirler. Bizde ise şehit gerçekten şehittir. Şehitlikten üstün makam yoktur.

Yine de bizim gönülden verdiğimiz cana karşılık can verenlerin niye can verdiklerini araştırmak gerekli. O canların verilme sebepleri çoğunlukla aldatmaca, kandırmaca, zorlama olabilir. Bize düşen, gerçekten böyle olduğundan emin olmak, böyle olmadığı durumlar varsa, o konum ve zamanda geçerli olan nedenler varsa bunları bulup insanları değil insanların can verme nedenlerini ortadan kaldırmaktır.

Kandırılabilecek o kadar insan var ki, onları ne tek tek bitirebiliriz ne de kandırılmalarını engelleyebiliriz. Ama kandırılmalarına yol açan gerçek, yarı gerçek, düpedüz sahte ve propaganda sebepleri bulup onları etkilerini belirli bir aşamanın altına çektiğimizde, can vermek fiilini daha ciddi bir şekilde düşüneceklerdir.

Anlam

2007-10-10T11:56:00.000-07:00

Ortalama bir insan kelime tanımı yazabilmeli mi?

Yazabilmeli.

Eğer kelimeler insanlar arasında anlaşma zemini oluşturmak için kullanılıyorsa, insanların onları anlayabilmeleri, tanımlayabilmeleri gerekli.

Kelimeleri anlamlandıramayacak ya da yanlış anlamlandıracak durumda olan bir insan, ciddi bir problem sahibidir.

Öte yandan bazı kelimeleri sadece çok kısıtlı bir çevrenin anlamlandırabileceğini düşünen insanla ilgili iki şey söylenebilir:

1. Ya gerçekten dar bir çevrenin ilgilendiği bir konudan bahsetmektedir.
2. Ya da iflah olmaz bir 'kafayı yemiş entelektüel'dir.

Kelimeler insanlar anlasın diyedir kardeşim. Medeniyet, uygarlık gibi bir kelimenin bile çok az kişi tarafından anlaşılabilir ya da tarif edilebilir olduğunu düşünüyorsanız, sokağa çıkın. Biraz hayata karışın. Okumak okumak da bir yere kadar. Bunu 1500'e yakın kitap devirmiş bir insan olarak söylüyorum.

Network yönetimi

2007-10-04T08:35:00.000-07:00

Eskilerde bir balıkçı için ağı herhalde yaşamsal derecede önemliydi. Onu onarırdı, geliştirirdi. Sağlam olup olmadığını sürekli denetlerdi.

Bir balıkçının başarısı ağının büyüklüğüyle de ilişkiliydi. Ama ağını nereye ve ne zaman attığı belki ağının büyüklüğünden de önemliydi.

Şimdilerde sosyal ağlar benzer bir işlev görüyor. Kimleri tanıyorsunuz? Kaç kişiyi tanıyorsunuz? Hedefleriniz için gerekli kişileri tanıyor musunuz? Tanıdığınız kişiler hedefleriniz için gerekli mi yoksa onlara zararlı mı?

Hedeflerine ulaşmak isteyen, öncelikle içinde bulunduğu ağı inceleyerek başlamalıdır.

İcat

2007-10-03T16:26:00.000-07:00

Başımıza icat çıkarma diye bir laf vardır, duymuşsunuzdur.

Amerika'yı bugün ayakta tutan fikir üretmesi, icat çıkarması, fikir ve icatları para kazandıran modellere dönüştürebilmesi.

Forbes geleneksel olarak bu yıl da en zengin Amerikalıları açıkladı. 400 Amerikalı. Listenin sonundakinin 1.3 milyar dolar serveti var.

Bunun bir önemi yok da, 400 kişiden 250'den fazlasının servetini kendisinin yapmış olması, Amerika'nın bulunduğu yeri gayet iyi açıklıyor.

Kendinizi kiminle karşılaştırıyorsunuz?

2007-10-03T15:28:00.000-07:00

Göreceli bir dünyada karşılaştırma yapmadan yaşamak olası değil. Ama kendinizi kiminle karşılaştırmalısınız?

Bunalıma girmemek, ne oldum dememek ve hedeflerinize doğru ilerlemek için kendinizi kiminle ve nasıl karşılaştırdığınız son derece önemli.

Sahip olduklarımızı düşünürken, bizden daha aza sahip olanlarla karşılaştırma yapıp elimizdekilere şükretmeliyiz. Elindekinin değerini bilmeyen daha fazlasını elde edemez. Nankörlüğün ödülü yoktur.

Hedeflerimizi, özellikle başarı hedeflerimizi düşünürken, bizden daha önde olanlarla karşılaştırma yapmalıyız. Böylece hem daha fazla asılırız hedeflerimize, hem de daha önde olanları düşünerek hedeflerimizin gerçeklenebilir olduğuna inancımızı daha pekiştirmiş oluruz.

Ama en önemli ve sürekli yapmamız gereken karşılaştırma kendimizle olandır. Düne göre hedeflerimize ne kadar daha yakınız. Yarın hedeflerimize bugüne göre daha yakın olmak için bugün ne yapacağız?

Bu karşılaştırma, sizi asıl yükseltecek olandır.

Yap

2007-10-03T15:24:00.000-07:00

Sihirli kelime: Yapmak.

Yerinde durmamak, birşeyler yapmak. Ama rastgele değil.

Bir ya da birkaç hedefiniz olması ve o hedeflere doğru küçük bir adım yaklaştıracak da olsa birşey yapmak.

Bir ya da daha fazla hedef koyup, ne yapacağınızı bilemez hale geldiğinizde bu hedeflere yaklaştıracağınızı düşündüğünüz ufacık da olsa birşey yaparsanız, insanların büyük çoğunluğundan hem daha başarılı hem daha mutlu olursunuz. Bu karşılaştırmanın bir önemi yok gerçi... Önemli olan kendi başarınız ve mutluluğunuz, bunun sizden daha iyi durumda olanlarla karşılaştırılması değil.

Mahalle Baskısı

2007-09-29T12:58:00.000-07:00

Bazı sokakları eviçi gibi olan bir mahallede büyüdüm. Bazı daracık sokaklarda kadınlar kapı önlerine koydukları taburelere oturur, evlerinin içinde gibi komşularıyla karşılıklı konuşurlardı. Pezik turşusu için kaynatılan pancar saplarının içinde bulunduğu kazan sokağın ortasında yakılmış bir ateşin üstünde kaynıyor olabilirdi.

Mahallenin içkicisi, ayyaşı, kavgacısı, delisi bilinirdi. Onlar da herkesin kendilerini tanıdıkları bir mahallede, mahallenin baskısıyla kendilerini kontrol altında tutarlardı.

Kimin ne yapabileceği, ne yapamayacağı, kimin hırlı kimin hırsız olduğu belliydi. Şimdi büyükşehirlerde kimse kimseyi tanımaz hale gelmişken niye site tarzı yerleşimlere rağbet giderek artıyor.

Hepimiz, bildiğimiz, tanıdığımız, başımıza ne gelebileceğini ya da gelemeyeceğini tahmin ettiğimiz mahallelerde yaşamak istiyoruz.

Mahalle baskısı dediğimiz şey var ya, onu kuran biziz zaten.

Zengin insanlar niye ederinin çok üstünde fiyatlar ödeyerek hizmet aldıkları yerlere giderler? Çünkü ancak o fiyatları ödeyebilecek kendilerine benzer finansal güçte insanlarla bir arada olmak isterler. Bir 'mahalle' oluştururlar kendilerine ve o mahallede bir baskı vardır.

Neden Anayasa Mahkemesi emeklileri birbirleriyle komşu oluyorlar?

Mahalle, aileden sonra insanın en yakın çevrelerinden biridir. Ailemizde ve mahallemizde bizim gibi insanlarla beraber olmak, öngörülmüş ve çoğunlukla ifade edilmeyen kurallara göre yaşamak isteriz.

İnsanlarımızı eğitemezsek, maddi manevi olgunluğa eriştiremezsek, dar kafalılığa mahkum olurlarsa, o mahallelerin baskısından yılmak çok doğal. Ama mahalle baskısını tu kaka görmek de bir o kadar yanlış. Eğitilmiş bir toplumda medeniyetin sigortalarından birisi, mahalle baskısıdır.

Hamle 1

2007-09-24T08:37:00.001-07:00

Sıra size geldiğinizde hamle yapmanız gerekir.

Analiz yapmak için vaktiniz vardır. Sıra sizde değilken yaptığınız analiz vaktinizden de çalmaz üstelik. Ama sıra size geçtikten sonra vaktinizden kullanarak analiz yapmaya devam etmiş olursunuz.

Satrançta vaktinizin bir sınırı vardır. Sıra size geldiğinde çok fazla oyalanmadan kısıtlı bir sürede hamleyi yapmanız gerekir.

Ama ben olabileceklerden korkuyorum diyemezsiniz. Kazanmak ya da kaybetmek üzere risk alarak hamlenizi yapmak zorundasınızdır. Ya da pes edersiniz.

Satrançta sıra size geldiğinde eninde sonunda hamle yapmanız gerekir. Ya da hamle bile yapmadan kaybedersiniz.

Hayatta da böyledir.

Sayı yapmak

2007-09-15T19:26:00.001-07:00

Amerikan oyunlarına dikkat ettiniz mi hiç?

Futbola ilgi duymuyorlar mesela. 90 dakika boyunca sadece birkaç gol onlara yeterli gelmiyor belki.

İlgilendikleri oyunlar, hep sürekli sayı yapılan oyunlar.

Basketbol, sürekli hareket, sürekli sayı. Beyzbol, sürekli sayı ya da sayı girişimi. Amerikan futbolu, her an sayı hedefi ve kat edilen çizgiler.

Hayatlarında da her an sayı peşinde olmaları garip olmasa gerek...

Referans vermek ya da torpil yapmak

2007-09-15T03:51:00.000-07:00

Emanetin ehline teslim edilmesi, bir şirketin, bir kurumun ya da bir ülkenin kalkınmasında en kritik konulardan biridir.

Her işi, o işin uzmanı olduğu kadar yüksek kişilik özellikleri ve yüksek sorumlulukla da yapabilecek kişilere teslim etmek gerekir. Özellikle kritik işlerde bu tür kişileri bulmak bir hayli zor olabilir. Özel sektörde, bu tür durumlar için sıklıkla referans mekanizmasına başvurulur. Referansı olmayan insanlara kritik noktalar kolay kolay emanet edilmez. Bu referanslar geçmiş başarılar ya da güvenilir insanların beyanatları şeklinde olabilir.

Öte yandan birine bir konuda referans olmakla, birine bir iş için torpil yapmak arasındaki sınır da çok belirsizdir. Burada iyi ile kötüyü ayıran, ilgili kişinin ilgili konum için 'ehil' olup olmamasıdır.

Ehil bir insanı, başarılı olacağını düşündüğünüz ve ülkeye çok fayda sağlayacağına emin olduğunuz bir pozisyona tavsiye etmekten kaçınır mısınız?

Niyetler, niyetler, niyetler... Yapılan iş tamamen aynı gözükse de, doğru olup olmadığını bazen niyetler belirliyor. Ve niyetleri nesnel varlıklar gibi inceleyip ak ve kara diye ayırabilmek pek de kolay değil.

İstemek 2

2007-09-14T15:39:00.000-07:00

İnsanın en büyük güçlerinden birisi istemek.

Her istediğinizi elde edemeyebilirsiniz. Ama gerçekten istediklerinizin hemen hemen tamımını elde edersiniz.

Her istemediğiniz başınıza gelmeyebilir. Ama gerçekten istemedikleriniz peşinizi bırakmaz.

Bir de duyarsız kaldıklarınız var! Onlardan isteyebilecek olduklarınızı, isteseniz ve elde etseniz sizi çok mutlu ve huzurlu kılacak olanları bir düşünsenize. Bırakın istemediklerinizi düşünmeyi, onlardan çekinmeye, kaçınmaya çalışmayı. İstediklerinizi düşünün. Kendinize istemeyi yasakladıklarınızı düşünün. İstemeye kendinizi layık görmediğiniz şeyleri düşünün. Hayallerinizde bile kendinizi iyi şeylere layık görmezseniz, o iyi şeyleri nasıl elde edebilirsiniz ki? Oysa hayalinizde elde ettiğiniz bir şeyi gerçekten elde etmek yolunda zaten ilk adımı atmış olursunuz.

Misyonum

2007-09-13T23:49:00.000-07:00

Kendimin, ailemin, yakından uzağa içinde bulunduğum toplumun, insanlığın refah ve bolluk seviyesini yükseltmektir.

Beklentinizin sınırları

2007-09-10T12:30:00.000-07:00

İnsanlar beklentilerini genellikle sadece bir uçtan sınırlar. Çoğu kişi, en az şu kadar en çok da şu kadar bekliyorum diye düşünmez de, ya 'olsa olsa bu kadar bekliyorum' ya da 'şu kadar en az, üstüne ne kadar olursa o kadar iyi' diye düşünürler.

Bir ev sahibi olmayı arzu ettiğinizi düşünün. Daha hayalini kurarken bir zamanlamayı da gönlünüzden geçiriyor olun. '5 seneden önce ev mev alamam ben!' diye mi düşünürsünüz? Yoksa 'En fazla 5 sene içinde kendi evimde oturacağım. Daha da erken yapabilirsem ne ala!' diye mi düşünürsünüz.

Bu iki düşünce arasındaki fark, sadece iki düşünce arasındaki fark, kendi evinizde birkaç yıl daha erken ya da birkaç yıl daha geç oturmanızı sağlayabilir.

Daha da çarpıcı bir örnek alışverişle ilgili verilebilir. Diyelim yine bir ev alışverişi yapıyorsunuz. Alıcı konumundasınız.

Kendiniz için istemeyi öğrenememişseniz, ev için kafanızda ödemeyi kabulleneceğiniz bir fiyat belirlersiniz. Bu fiyatı görünce de daha fazla indirim için çok bastırmayarak paraları bayılırsınız. Hatta belki de o fiyatı görmeseniz bile, baştan niyet etmediğiniz halde daha fazlasını ödemeye razı olursunuz.

Oysa kendisi için istemeyi öğrenmiş bir kişi, razı olacağı üst fiyatı belirleyip o fiyata ulaşana kadar gerçek bir alıcı olmayı kafasından bile geçirmez. O noktaya varınca da pazarlık onun için daha yeni başlamış sayılır. O fiyatın üstünde zaten alıcı değilken, şimdi alıcı olma ihtimali belirmiştir. Satıcıdan isteyebileceği fiyat konusunda kendi lehine bir sınır belirlememiş olan bu alıcı, düşebildiği kadar düşmeye çalışır. Bu arada karşıdaki kişinin psikolojisini de algılamaya çalışıp, gerekirse kesin almak istediği bir evi bile birkaç gün erteleyip fiyatını biraz daha düşürmeyi dener.

Bu arada evi kaçırma riski yok mudur? Vardır tabii. Ama kendisi için istemeyi bilen bir kişi, gerçekten fırsat haline getirmediği bir alıma atlamaz. Gerçekten fırsat haline getirirken de bazı fırsatların kaçıvermesinin kaçınılmaz olduğunu bilir. Daha iyi fırsatların kucağına düşeceğine tam bir inançla yoluna devam eder.

İstikrar 2

2007-09-10T11:58:00.000-07:00

Sıfır seviyesinde istikrarı yakalamak kolay gibi geliyor insana di mi? Hiçbir şey yapmasanız, hiçbir girişimde bulunmasanız, hiçbir risk almasanız, sıfırda istikrarı yakalarsınız.

Beni okuyorsanız, öyle sanmıyorsunuzdur. Sıfır dip değildir. Eksi sayılar da sonsuza gider. Statükocu, sıfır seviyesinde bile kalamaz.

Bir de rastgele saldıranlar var tabii... Her sene çeşitli seviyelerdeki ulusal sınavlarda eksi net çıkaran çocuklarımız olduğunu biliyor muydunuz? Oysa, sınava girip hiçbir şey yapmasalar, kalemlerini tek bir seçenek doldurmak için bile kullanmasalar, aldıkları sonuç bundan iyi olur.

Ama sıfırı hedefleyen kişi sınava niye girsin ki... Hayattan hiç bir beklentisi olmayan bir kişi... Bu cümleyi tamamlamak bana yakışmaz.

İstikrar 1

2007-09-10T11:27:00.000-07:00

Duran saat bile günde iki kere doğruyu gösterir. İstikrar, saatin hiç şaşmadan her anı doğru olarak göstermesidir.

Başarıda da istikrar çok önemli. Olağanüstü başarıların şansla gerçekleşmesi pek olası değil ama daha normal seviyelere yakın başarılar denk gelerek de elde edilebilir. Böyle bir başarıyı tekrarlamak ya da üstün bir başarıyı yakalamak ise ancak istikrarla mümkündür.

İstikrar, statükoyla karıştırılmamalıdır. Statüko mevcut olanın korunmaya çalışılmasıdır ki, sürtünmenin olduğu bir fizikte böyle bir durum mümkün değildir. Ya yükselirsiniz, ya alçalırsınız. Yerini korumak diye bir şey bizim dünyamızda yoktur.

O zaman başarıda istikrarı, aynı başarının tekrarlanması değil de, başarının derecesinin azar azar da olsa sürekli yükseltilmesi olarak düşünmek daha doğru!

Gerçek 1

2007-09-04T12:24:00.000-07:00

Herkesin kendi gerçeği vardır.

Kendi gerçeğini bir hayli net gören bir kişi olarak onun bana ait bir şey olduğunu keşfetmek ilginç olmuştu. Benim gördüğümü herkesin de öyle gördüğünü sanıyordum. Daha doğrusu bunun hakkında galiba düşünmemiştim.

Bir ağacın etrafına oturup resmini yapan insanlar gibi. Bakış açılarına göre her biri farklı bir ağaç resmeder.

Hayatın aynı tarafında durmuyoruz değil mi? Bir ağaç bile herkese farklı görünürken hayata ve gerçeklerine bizim baktığımız gibi bakmayan bir insana tahammül edememek garip...

Baktığım şey gerçek, sizin baktığınız da, bir başkasının baktığı da... Ama gördüğümüz şey kendi gerçeğimiz.

Hareket 1

2007-09-04T02:46:00.001-07:00

Bir atom, çekirdekten ve etrafında dönen elektronlardan oluşur. Çekirdeğin atomun içindeki büyüklüğü, bir futbol stadının içindeki topun büyüklüğü gibidir.

Elektronlar da son derece küçüktür. Yani bir atomun büyük bir kısmı boşluktur. Bu boşluklu yapıdan maddenin oluşabilmesi çok ilginç. Maddeyi sağlayan elektronların atomun etrafındaki inanılmaz hızdaki dönüşüdür.

Maddeyi sağlayan enerjidir.

Hareket dursa, dünya hiçlik olurdu.

Milyonlarca yıldır yerinden kıpırdamamış bir kaya, hatta bu sürede hiç aşınmamış bile olsa, inanılmaz bir hareketlilik barındırmaktadır.

Atomlarınızı hissedin, harekete geçin...

Öğrenmek 1

2007-09-04T02:43:00.000-07:00

Bitmeyen bir etkinliktir.

Hayatınız boyunca öğrenmeye devam edersiniz. Öğrenmeye devam etmeyi bırakamazsınız. Bırakmak istediğiniz ya da bıraktığınızı sandığınız anda, kendi istediklerinizi öğrenmeyi bırakmış olursunuz. Hayat size 'öğretmeye' devam eder. İstemediğiniz dersler alabilirsiniz.

Değişim kaçınılmazdır. Statüyü asla koruyamazsınız. Çünkü dünya hareket üzerine kuruludur. İyisi mi değişimin sizi savurmasındansa, siz değişimi yönetim. Bunu yapmaya başlamanın en iyi yöntemlerinden biri de kendi isteklerinizi edinmek, kendi isteklerinize sahip olmak ve bu istekleri elde etmeyi öğrenmeye devam etmektir.

Alışkanlık 1

2007-08-31T11:35:00.000-07:00

İyisi insanı vezir eder.

Kötüsü insanı rezil eder.

Finansal özgürlük 2

2007-08-30T00:32:00.000-07:00

İstediğin zaman deniz kenarına gidebilmektir.

Bulunmak istediğin yeri seçebilmektir.

Günde bir iki saat bir starbucks'ta oturup kahve içerek kitap okuyabilmek ya da çıkarıp dizüstü bilgisayarını bloguna girdi yazabilmektir.

Finansal özgürlük kendi zamanının efendisi olabilmektir.

Adalet 1

2007-08-29T12:38:00.001-07:00

Adalet mülkün temelidir. Adalet hukuku da kapsayan ve onun da üstünde olan bir şeydir. Adalet bir duygudur, bir ruh halidir.

Adil olmak her insanın, her kurumun, her devletin, her kuruluşun boynunun borcudur. Adil olmayan zalimdir. Zalimin ilk zulmettiği kişi kendisidir.

Bir zamanlar 4. Murat'a bir rapor veren Koçi Bey, "Küfr ile durur dünya, zulm ile durmaz" demiş.

Adalet duygusuna sürekli karşıt işler üzerinde olan insanlara yazık! Adaleti sadece yazılı birtakım kurallar bütünü sananlara yazık! Adalet hissini içinde yaşatmaya çalışanların sayısı bol olsun!

Hukuk 1

2007-08-29T12:32:00.000-07:00

Hepimize lazım. Ağır aksak bile yürüse, hataları ayyuka bile çıkmış olsa, kadük kalmış bir sürü hükümler de barındırsa, bu hükümlerden bazıları gülünç bile olsa; hepimize lazım.

Vatandaş hukukun içinde kalmalıdır. Ama hukukun içinde kalarak gerektiği yerlerde kenarlara kadar yürür. Bunun en güzel örneği, Amerika'da vergi daha az ödemek için yasal sınırlar içinde her yolun denenmesinin gayet normal karşılanmasıdır.

Hukuku uygulamakla yükümlü hakimler, avukatlar, savcılar ve benzeri erkan kesinlikle ve kesinlikle yazılı hukukun içinde olmalıdırlar. Yazılı hukukun belirsiz olduğu yerlerde de sadece kendilerine anayasa ve yasaların tanıdığı sınırlar içinde hareket etmelidirler.

Ama bazıları vardır ki, onlar hukuku oluşturmakla sorumludurlar. Hukukun çağın gerisinde kaldığı durumlarda hızla hareket etmelidirler. Hukukun yavaş kaldığı yerlerde, milletin önderliğinde olduklarının bilinciyle hareket etmelidirler. Böyle konumlarda olan kişiler, hukukun değiştirilemez, eksikleri giderilemez bir metin olduğunu düşünüp ona göre hareket ederlerse, o zaman çağın gerisinde kalan konularla ilgili toplumun içindeki aktörler, hatta sıradan vatandaşlar gereksiz yere suçlu durumuna düşerler.

Riski dağıtmak

2007-08-26T23:43:00.000-07:00

Tüm yumurtalarınızı aynı sepete koymayın diye bir laf vardır hani.

Belirli ölçüde doğru bir söz. Ancak yumurtaları dağıttığınız sepet sayısı çok artarsa, istediğinizi elde edemeyebilirsiniz.

Tek sepeti korumaya ne kadar iyi çalışsanız da işler istediğiniz gibi gitmeyebilir. Riski ne kadar düşük seviyeye indirmiş olursanız olun risk gerçekleşirse herşeyi kaybetmiş olursunuz.

Peki yüzlerce sepete dağıtırsanız yumurtalarınızı nolur? Risk falan kalmaz, kontrol de kalmaz. Hangi sepetin başına ne geleceği sizin dışınızda bir konu haline gelir. O kadar çok noktayı kontrol etmeniz mümkün olmayacağından, Allaha emanet gider sepetler.

Bu durumda riski dağıtmak için kanal sayısını gerçek anlamda kontrol edebileceğiniz bir sayıyla sınırlı tutmak mantıklı görünüyor.

Kelime 2

2007-08-26T12:42:00.001-07:00

Sevgilim.

Klişe 1

2007-08-26T12:37:00.000-07:00

Klişe modayla çok bağlantılı bir kelime.

O kadar iyi ve sükseli bir kelime grubu oluşturursunuz ki, acayip tutulur. Moda olmaya başlar. Erken moda dönemlerinde olduğu gibi inanılmaz bir hızla yayılmaya başlar. Ama çok moda olan herşeyin başına gelebileceği gibi o kadar yaygın kullanılmaya başlar ki, hiçbir orijinalliği, hiçbir süksesi kalmaz. Modası artık geçmiştir.

Bir zamanların çok beğenilen ifadesi artık modası geçmiş olduğu için 'klişe'dir. Vaktini doldurmuş söz gruplarına klişe denir. Onların yeri mezarlıktır. Gömülmemiş bir ceset kadar ancak yakışırlar kullanıldıkları metinlere.

Bakın mesela, gömülmemiş bir ceset kadar yaraşmış diye bir kalıp klişe olur belki ileride...

Öte yandan öyle kalıplar vardır ki çok güçlüdürler. Onlar ölümsüzlüğe doğru yol alırken atasözü ya da deyim adını alırlar.

Seçenek 1

2007-08-26T09:16:00.000-07:00

Sınavlarda, doğru cevap seçenekler arasında yoksa bir hata var demektir, yapabileceğiniz bir şey de yoktur. Sonraki soruya geçersiniz. O soruyu muhtemelen boş bırakarak.

Hayatta, doğru cevap seçenekler arasında yoksa bir hata var demektir. Kendi seçeneğinizi yaratırsınız o zaman.

Durumsallık 1

2007-08-26T08:22:00.000-07:00

Durumsallığın arasında durduğu iki kavramı izah edersem, işimiz kolaylaşacak.

Bir uçta evrensel reçeteler gelir. Başarılı yönetimin 51 evrensel ilkesi gibi listeleri düşünün. Sanki her durumda, her zamanda, her ortamda aynen geçerli kurallar varmış gibi. "Öldürmek kötüdür" gibi çok savunabilir bir kavramın bile evrensel geçerliliği yoktur. Yüzlerce kişiyi öldürecek mayını patlatmak üzere düğmeye basmak üzere olan bir teröristi şahdamarından vurarak öldüren bir keskin nişancıyı düşünün. "Çok iyi bir iş yapmıştır."

Diğer uçta da her vakanın tamamen bağımsız ele alınması gerektiği düşüncesi yer alır. Böyle bir yaklaşımda, hukuk, genel geçer kurallar, davranış kalıpları... hiçbirini inşa etmek mümkün olmaz.

Durumsallık şunu öngörür: Evrensel gerçekler yoktur, ama benzer durumlarda geçerli olan durumsal ilkeler vardır. Yeterince benzeyen olayları gruplandırıp birlikte ele alabilirsiniz.

Evrensel reçetelerin en acı örneklerinden biri Komünizmdir. Komünizmin temelinde yer alan tarihsel materyalizme göre, toplumların gelişim zincirinin kaçınılmaz sonucu komünizmdi. Evrensel bir reçete uğruna ölen milyonlarca insan.

Her hangi bir inanca kökten bağlanmanın gittiği yer evrensel reçeteciliktir. Oysa din, özünde durumsallığa dayanır.

Mesela İslam dininde iki ayrı akait mezhebi, dört ayrı fıkıh mezhebi, oniki ayrı tasavvuf meşrebi vardır. İnsanlardaki çeşitliliği ve durumsallık prensibini yakalayan bir yaklaşım. Bu bahsettiklerimin hepsi Sünni inanışa dahil olanlardır. Her biri diğerlerini kabul eder, her biri genel geçer kabul görmüştür.

Hayatında karşılaştığı kişiler, yaşadığı olaylar, çözmek zorunda kaldığı sorunlar konusunda durumsallık ilkesiyle hareket edip gruplandırmaları doğru yapabilen insanlar, daha başarılı ve mutlu olurlar.

Ben hiç bir şey beceremiyorum, hep böyle oluyor, zaten ne zaman bi şeyi becerdim ki... gibi söylemler evrensel reçeteciliğin çok acı örnekleridir. Öte yandan her olayı tamamen bağımsız bir olgu olarak ele alan bir insan hiçbir şeye karar veremez. Orta yol, çoğu zaman en iyi olandır. Durumsallıktan şaşmayın. Hoşunuza giden olayları etkileyen faktörleri, hoşunuza gitmeyen olayları etkileyen faktörleri analiz edebiliyorsanız, hep hoşunuza giden şeyler yaşama olasılığınızı artırabilirsiniz.

Ticaret 1

2007-08-25T11:09:00.000-07:00

Bir şeyi almak ve satmak. Üretmek ve satmak. Bir maliyet ve bir satış fiyatı arasında fark elde etmek ve böylelikle bir gelir oluşturmak.

Yaptığınız herhangi bir işe, bu maaşlı çalışmak bile olsa, ticaret gözüyle bakabilirsiniz.

Herhangi bir olayı ticaret olarak gördüğünüz anda alım ya da size maliyet fiyatı ile satış fiyatı arasında fark oluşturmanın yollarını aramaya başlarsınız. Bunu sağlamak, sizin, ailenizin, toplumunuzun ve ülkenizin refahını sağlar.

Kendinizi geliştirmek için yaptığınız zaman ve parasal harcamalarla maaş ya da ek gelirlerinizde artış sağlamanız bu marjı açmak içindir. Sizin emeğiniz için alacağınız ücret ya da satış fiyatı başka bir kişinin maliyeti olduğu için o kişi de sürekli bu maliyeti düşürmeye çalışacaktır.

Hayata 'ticaret' gözlüğünden bakabilen insanlar, daha mutlu olan, dünyayı daha iyi anlayan, daha çok refaha sahip olan kişiler olur.

Risk 2

2007-08-25T11:07:00.000-07:00

"Rızkın onda dokuzu ticaret ve cesarettedir."

Risk 1

2007-08-25T09:19:00.000-07:00

Üzerinde ilk öğretim, orta öğretim, yüksek öğretim, yüksek lisans ve doktora yapmaya değer bir kelime.

Çok zengin olanlar, riskin profesörleridir. Ya da çok başarılı olanlar...

Hiç risk almamak en risksiz yaklaşımdır. Çünkü kesin zarara risk denmez, kesin zarar denir.

Hayatlarında hiç risk almamış insanlar; neden hayattasınız ki?

Şiir ve Şair 1

2007-08-25T09:09:00.000-07:00

Şiir, kelimeleri konuşturmaktır.

Onları öyle bir araya getirir ki şair, daha önce hiç söylemediklerini daha önce hiç söylemedikleri kadar güzel söylerler.

Şair, kelimeleri konuşturandır.

Jargon 1

2007-08-25T09:07:00.000-07:00

Her jargon ayrı bir dildir, hatta bazıları bir dindir.

Sokak suçlarını çözümlemede başarılı bir polisin, sokak jargonunu bilmiyor olması imkansızdır.

İleri teknoloji dehaları ayrı bir dil konuşurlar ve normal insanlar onları pek kolaylıkla anlamaz.

Zenginlerin ve fakirlerin kelimeleri farklıdır.

Jargonunu çözmediğiniz bir şeyin esasına vakıf olamazsınız.

Yazmak 1

2007-08-25T06:30:00.001-07:00

Benim için, karşılanması gereken bir ihtiyaçtır.

Tembellik 1

2007-08-24T12:45:00.001-07:00

Tembellik güzeldir.

İstemezliği tembellik olarak algılayanlardansanız, o tembelliği hiç sevmem.

Benim sevdiğim tembellik, kaslarından çok kafasını çalıştıranlarınki. Ben de o tembellerdenim. Benim daha çok sevdiğim tembellik kafalarından çok hayalgüçlerini çalıştıranlarınki! O tembellerden olmaya çalışıyorum.

İstemek 1

2007-08-24T12:40:00.000-07:00

İstemek güzeldir.

Küçükken istemeyi nasıl da biliriz. İstediğini almadan susar mı bir bebek?

Bırakın bebekliği, 3-5 yaşında çocuklar bile ne istediklerini bilip onda direnmekte ustadırlar.

Büyüdükçe istemekle ilgili istekliliğimizi kaybetmeye başlarız. Kendimiz için birşeyler istemenin kötü olduğu öğretilir bize. Ailemiz tarafından, arkadaşlarımız tarafından, öğretmenlerimiz tarafından, okul tarafından, patronlar tarafından, iş arkadaşları tarafından... İstemek kötü değildir. Kötü şeyler istiyorsanız o başka.

Çoğunlukla istediğimiz kötü bir şey olmasa da kaş çatılır. Bazen iyi ya da kötü bir şey istememize değil, doğrudan istememize kaş çatılır.

İstemek iyidir. Dünyayı ve manevi güzellikleri ve erdemleri de isteyenler elde ederler. Arayan Mevlasını da bulur belasını da. Arayan isteyendir. Arayan, ulaşmak isteyendir. Bulunduğun yerden memnun olmayandır. Daha iyisine uzanandır.

İstemeyen, tembel olur. Tembel olana selam bile verilmez.

Ölçme 1

2007-08-22T12:19:00.000-07:00

Bugünkü Batı medeniyetinin yükselişinin temelinde yer alan bir kavram olduğunu düşünüyorum.

Fransız Devriminin ardından, o en karmaşık yıllarda, metrenin ölçü birimi olarak yapılandırılması için iki bilim adamı canlarını tehlikeye atarak yollara düşmüştü.

Olasılık, ölçülemez olduğu düşünülenin ölçülmesinden başka nedir?

Ölçebilen, geliştirmenin de yolunu açmış demektir. Endüstri mühendisliğinin babası Taylor, işçilerin yaptıkları işleri ölçülebilir en küçük adımlarına bölüp bunların standart zamanlarını oluşturmak ve geliştirmek konusunda öncü olmuştu.

Ölçmeden verimlilik olmaz.

Biz şimdi verimlilik artırmaktan bahsediyoruz ya... Önce ölçmediğimiz şeyleri ölçmeye başlamamız kaçınılmaz. Ölçü sistemimizin adil, hilesiz ve nesnel olması da gerekli.

Üniversite sınavlarında sağlıklı bir ölçme sistemimiz iyi kötü var. Bakın, insanlar nasıl verimli sonuçlar almak için büyük zamanlar ve paralar harcıyorlar!

Bunun yerine sağlıklı, işe yarayan, önemli bilgiler ölçen, hayata hazırlığı kuşatan bir lise bitirme sınavımız olsaydı... Bu çabalar ona yönelseydi... Daha verimli olmaz mıydı?

Ölçüyor muyuz sorusu önemli! Neyi ölçüyoruz sorusu önemli! Nasıl ölçüyoruz, doğru mu, adil mi? Bunlar da önemli!

Neyi ölçtüğünüze dikkat edin. Ölçtüğünüz şey, insanların başarılı olmaya çalışacakları şey olacaktır.

Gecekondu 1

2007-08-21T10:15:00.001-07:00

Çok güzel konulmuş bir ad. Türkçe'nin dahice kelimelerinden. Ama kafamın tasını attıran en birinci kavramlardan da biri.

Gecekondu demek, hukuksuzluk demek. Gecekondu demek adaletin de mülkün de çalışmanın da... hepsinin köküne kibrit suyu demek.

Kafasına göre bir insanın ya da bir ailenin bir yeri çevrelemesi, oraya bir binayı hiçbir kural ve kaideye tabi olmadan, hatta başlangıçta insanca yaşama şartlarına bile uymadan konduruvernmesi ne demektir?

Buna göz yumanlar, bunu yapanlardan kat be kat fazla suçludur. Bu göz yummanın bir daha yapılmayacak şekilde engellenmesi gerekir.

Naçizane bir öneri:
Tapu hakkı kazanmışlar konusunda yapılabilecek bir şey yok. Onlar rahat edip oturabiliyorlarsa, devlet malından, yani tüyü bitmemiş yetimin hakkından çaldıkları toprağın üzerinde otursunlar.

Kazanmamış olanlar için, en az 20 senedir orada oturmuş olanlara bir kerelik bir hak verin, 3 ay içinde atanan ve lüks bir yerde olmayan bir sosyal konuta taşınsın, orası onun olsun. 3 ay sonra, tüm gecekondu mahallesini yıkın, imarını ayarlayın, İstanbul'a ya da ilgili şehre yakışır konutlar yapın ve devlet olarak satın. Hem o bölgeler insanca yaşanır yerler haline gelsinler, hem de devlet kaybettiği varlığını kendine döndürmüş olsun.

Deniz manzaralı 30 yıldır oturduğu gecekonduya bina dikip deniz manzaralı 6-7 daire sahibi olmanın hayalini kuranların hayalini bir an önce bozmak lazım. Kurdukça buna gerçekten hakları olduğunu düşünüyorlar.

Tatil 1

2007-08-21T02:24:00.000-07:00

Saat takmamaktır.

Evrim 1

2007-08-20T14:07:00.000-07:00

Lise yıllarımın karanlık deliklerinden biri. Zamanımı boş yere uğruna yapılmış tartışmalara harcadım. Şimdi anlamsızlığını görüyorum. Belki de o dönemde yaşamam gereken bir deneyimdi.

Evrimin karşısındayım. Şimdi ne yanında ne de karşısında yer almanın bir anlamı olmadığını görüyorum.

Allah'a inanıyorum. Yaratılışa inanıyorum. Ama yaratılışın nasıl olduğunu hiçbirimizin detaylarıyla bilmediğini biliyorum. Hz. Adem'in nasıl yaratıldığıyla ilgili çeşitli bilgiler var. Ama Allah çeşitliliği sever. Dünyadaki milyonlarca belki milyarlarca türün yaratılış şekliyle ilgili benim detaylı bilgim yok. Ne ilahiyatçıyım, ne kozmoloji ile ilgili detaylı bilgilerim var.

Şuna inanıyorum ki, doğan her çocuk, büyüyen her ot, yağan yağmur, doğan güneş, hepsi yaratımdır. Allah'ın yaratmasıyla olur. Bu yaratımda vesileler yer alır.

Evrim olmuşsa da, bunu yaratan Allah'tır. Bu kadar olumlu mutasyonun bu kadar üst üste denk gelmesini şansa bağlamak akıl dışı. Ama şansla olmuşsa bile, şansı da yaratan Allah'tır.

Aklı, zamanı, fikri, hatta inkarı da yaratan Allah'tır. İyi de kötü de O'ndan gelir. Böyle bir durumda olup olmadığına emin olamayacağımız evrim konusuna karşı yoğun bir tartışma içinde olmak bana anlamsız geliyor.

Dahası, bu bir iman konusu değil bir kelam konusu olarak görünüyor bana. Ben Allah'a iman ediyorum. "Müslüman gayba iman edendir" diye ayet var.

Evrim varsa ne lazım gelir? Onu da yaratan Allah'tır. Evrim konusunda sanki bu imanın temel şartıymış gibi tartışmaya şartlandırılmış olan bir zamanlarki kendime benzettiğim gençlerin ne kadar büyük bir enerjiyi bu anlamsız tartışmaya gömmüş olduklarını görmek acı.

Ki tartışma, asla sonu olmayan bir şeydir. Evrime karşı çıkarak tartışmak, bunu yaratılış alternatifi gören insanların ateizme meylini artırmaktan başka ne işe yarar?

İnsan istemediğine karşı çıkmaya değil, istediğine odaklanmalıdır.

Dahi 1

2007-08-20T11:58:00.000-07:00

a harfinde bir şapka olanını kastediyorum.

Orta 2'deydi sanırım, matematik öğretmenim karneme sınıf öğretmeni olarak yazdığı notta beni dahi olarak tanımlamıştı.

Dahi olduğumu düşünmüyorum, ama kavrama yeteneğimin üstün olduğunu biliyorum. Bunun çok büyük bir önemi olmadığını da biliyorum. İnsanı başarılı kılabilecek pek çok farklı yetenek vardır. Pek çok farklı yetenek eksikliği de insanları başarılı kılabilir.

Mutluluk dehadan daha fazla sahip olunmak istenecek bir şeydir. Ve mutluluk bazen cehalettedir.

Ben, bilerek, kavrayarak mutlu olmak isteyen bir insanım.

Dahi değilim, çünkü bütünlük benim için dehadan daha önemli. Denge daha önemli...

Çevrenizdeki seçkin beyaz yaka genç annelere ve babalara bakın. Çocuklarının zekasına ne kadar önem veriyorlar! Minik bir dahi ebeveyni olmak, çok moda bu sıralar. Ama hep öyle olmuştur ya...

Oysa bütünlük duygusuna sahip olmayan bir çocuk... Tek bir alanda, mesela matematik zekada deha olan, ama diğer alanlarda potansiyelini gerçekleyemeyen bir çocuk... Ruhsal bir bozukluğa erkenden sahip olmaya adaydır.

İlkokulda sadece ekmek falan almak için evden çıktığım onbeş tatiller geçirmişim. Şimdi oynamayı seviyorum.

Beyaz tavşan 3

2007-08-19T09:41:00.001-07:00

Küçüklüğümde abim tavşan beslemişti. Çok iyi kazıcıdırlar. Çok da sevimlidirler.

İlk doğduğunda yavrusu kırmızı bir et gibidir. O hali pek sevimli değil. : )

Şehrin ortasında yürürken bir sokakta aniden karşınıza çıktığında mutlu olmamanız mümkün değildir. Bir gezgin dilekçinin tezgahında bile olsa... Sahibi sigara içen bıkkın suratlı bir kişi de olsa... Siz sadece tavşanı görün ve mutluluk imgelerinizin yanına onu da katın. Mutlu bir düşünce elde etmek için beyninizdeki raflardan çekip çekip kullanırsınız. Hatta bu resmi, beyninizde bir masa üstü resmi olarak bile kullanabilirsiniz.

Beyaz tavşan 2

2007-08-19T09:40:00.001-07:00

Matrix'de de yanılmıyorsam ilk filmde beyaz tavşana bir gönderme vardır. Edebiyatın ve sanat dünyasının en bilinen ve en çok gönderi yapılan karakterlerinden biri olduğunu düşünüyorum.

Beyaz tavşan 1

2007-08-19T09:39:00.001-07:00

Alice Harikalar Diyarında'nın en temel karakterlerinden biridir. Alice'in başına gelen türlü tuhaflıkların genel sunucusu gibidir.

Diyet 1

2007-08-19T09:28:00.000-07:00

Düşmanla savaşarak onu yenebileceğini düşünenlerin yanılgısı.

Bir sağlık sorunu olduğu için belirli bir diyeti takip edenler, doğru bir iş yapıyorlar.

Kilo vermek için geçici süreli diyetler ise, uzun vadede kilo sorununa daha çok gömülmenizden başka bir işe yaramaz. Çünkü bedeninizle dost olmuyorsunuz böyle diyetlerle. Kendi kendinize zorla bir şey yaptıramazsınız.

Uzun vadeli olarak gündelik ağız tadını inceltmek anlamında kendine diyet oluşturan bir kişiye ise eyvallah. O, bedeniyle dost bir şekilde, en güzel lezzetleri en sağlıklı şekilde tadacağı bir alışkanlık bütünü oluşturuyordur.

İki diyetin birbirinden ne kadar farklı olduğunu anlayabiliyor musunuz?

Manifesto 1

2007-08-17T12:05:00.000-07:00

80 kiloyum.
33 yaşındayım.
Sağlık, huzur, mutluluk, güç, para ve bolluğu mıknatıs gibi çekerim ve bunları çevreme de taşırırım.
Son nefeste imanla öldüm.

Finansal Özgürlük 1

2007-08-16T23:46:00.000-07:00

21. yüzyılın en geçerli özgürlük çeşidi...

Kitap 1

2007-08-16T15:33:00.000-07:00

İki kapak arasına sıkıştırılmış hayatlar, düşünceler, umutlar, komplolar, insanlar, karakterler, dünyalar, arzular, kırgınlıklar, aşklar, davranışlar, güzellikler, çirkinlikler, yaşanmışlıklar, yaşanamamışlıklar, hayaller, kurgular, gerçekler ve herşey.

Böyle bir kapağı açmadan nasıl durabilirsiniz ki? Sonra bir sonrakini, sonra bir sonrakini, sonra bir sonrakini...

Küçükken gördüğüm rüyalardan en net aklımda kalanı: Bir tepeye çıkıyorum. Tek bir taş, ot, toprak parçası gözükmüyor. Tepenin tamamı kitapla kaplı. Belki tek bir tepe de değil, tepeler. Kitapların arasından minik bir yılan çıkıp soktu beni, ama önemli değildi, birşey olmadı, devam ettim.

Bu rüyayı hatırladıkça huzurlu oluyorum.

Kitaplar... Çantamda en az bir tane olur. Yolda yürürken genelde elimde bir tane olur. İş yerindeki masamda en az 5 tane var. Şu an yazıyor olduğum sehpada biri okuduğum biri başlamayı düşündüğüm iki kitap var. Birkaç metre ilerideki masada 5-6 tane var. Birkaç tanesi bitirdiğim, bir ikisi başlamayı düşündüğüm. Bilgisayarımın diskinde yüzlerce kitap var. İçerideki kütüphanemde binin rahatlıkla üzerinde kitap var. Diğerinden ayrı duran, daha küçük kütüphanede, okunmak için sıra bekleyen onlarca kitap var. Bir not defterimde alınmak için not düşülmüş on civarında kitap var. Okuduklarımın listesinde şu an 1475 kitap var. http://gundelikbasari.blogspot.com adresinde yazılmış bir kitabım var. http://kelimelererimiz.blogspot.com adresinde, yani burada, oluşmakta olan kendi sözlüğüm var. http://atjungle.blogspot.com adresinde yazılmış şiirlerimin çok küçük bir kısmı var.

Kitaptan daha önemli bir şey benim için, kelime var.

Bir şiirimde şöyle yazmıştım:
...
öldük size kaldı herşey
hele de ah illa kelimeler
kelimeler kelimeler kelimeler
öldük size kaldı herşey
...

Kelimeden daha önemli bir şey varsa, ifade gücü var. Kiminin kaslarında var güç, benim kelimelerimde.

Kendini ifade edebilen insana, övgüler olsun!

Dünya 1

2007-08-16T13:23:00.001-07:00

İnsan içindir.

Umut 1

2007-08-16T13:21:00.001-07:00

İnsan varsa, umut vardır.

Çaresiz insan olmaz.

Aşk 1

2007-08-16T13:11:00.000-07:00

Aşk çekimdir.

Yokluğun iki yanında iki varlık.

Aşk tükenendir. Küllerinden yeniden doğan Zümrüd-ü Anka gibi yeniden doğurabilir kendini. Ya da kelebeğe dönüşen tırtıl gibi kendinden parlak bir tutkuya dönüşebilir. Çöllerde kaybolup kara sevdaya da dönüşebilir. Ya da aile olur aşk.

Aşk, başka bir şey olur, ya da yeniden kendisi...

Kelime 1

2007-08-16T13:08:00.000-07:00

tanri bir kelimedir.

Kelimeyi O yaratmıştır.

Zaman kadar önemli bir yaratıktır Kelime.